Banu Uçak

Yeni Bir Mimarlığa (daha) Doğru

Mon, 19 Dec 2022 00:00:00 GMT

World Architecture Festival 2022 (WAF), Lizbon

2008 yılında ilk düzenlendiği günden beri ziyaret ettiğim Dünya Mimarlık Festivali’nde (WAF) 2014 yılından bu yana jüri üyesi olarak yer alıyorum. Doğrusu bu festival kapsamında düzenlenen yarışma, mimarlık dünyası ödülleri içinde sıradışı bir noktada yer alıyor. WAF’a katılım için özellikle bugün Türkiye koşullarında azımsanmayacak bir bedel ödemek gerekiyor. Ayrıca tasarladığınız yapı kısa listeye kaldıysa, en az iki kişi için seyahat, konaklama ve festival giriş ücretlerini gözden çıkarmanız gerek. Bu durum mimarlık ödül programları içinde bu yarışmanın kapsayıcılığı konusunda bazı haklı eleştirileri de beraberinde getiriyor. Tüm dünyadan başvuran projelerin 45 kategoride değerlendirildiği yarışmada, Londra’da yapılan ön elemenin ardından kısa liste oluşuyor. Her yıl farklı bir dünya başkentinde yapılan festivalde kısa listeye kalan projeler kendi kategorilerinde tasarımcıları tarafından üç kişilik bağımsız jüri önünde canlı sunum yapıyor ve soruları cevaplıyorlar. Bu değerlendirmenin sonunda jüriler her kategoride bir birinci seçiyorlar.Tüm kategori birincileri festivalin son gününde süper jüri önünde sunum yapıyor ve içlerinden bir yapı, yılın yapısı ödülüne değer görülüyor.

Bu yıl 450 projenin yarıştığı festivalin bu açıdan dünyanın en kapsamlı mimarlık buluşması, bir çeşit mimari proje fuarı olduğu söylenebilir. Jüri değerlendirme süreci, rekabetin niteliği ve niceliği, katılımcı profili açısından bakıldığında ise yarışma sürecini toptan hafife almak mümkün değil. WAF ödülleri camiada küçümsediğimiz “parası ödenerek alınan” ödüllerden bir değil ama para vermeden kazanmak da mümkün değil. Zira organizasyonun arkasındaki Emap grubunun, WAF’a içerik sağlayan kadroları, İngiltere’de 1886’dan bu yana yayımlanan Architects Journal ve The Architectural Review’dan geliyor.

Basitçe kurgusunu özetlediğim bu yarışma ve festival ortamının kapsayıcılığı eleştirilebilir ancak mimarlık dünyasının nabzını tutmak, tartışmaların ve endüstrinin nereye evrildiğini izlemek için her zaman önemsediğim bir organizasyon oldu. Yıllar önce dünyanın ağırlık merkezi farklı bir noktadayken, İstanbul’un yükselen yıldız olduğu, Ortadoğu’nun karmaşasıyla, Avustralya, Yeni Zelanda ve Çin’e kayan global mimarlık üretiminin geçtiği merhaleleri, değişen ölçek ve aktörleri, güncel diskuru yakından izleme şansım oldu. Çok konuşan ama çoğunlukla kendi içinde konuşmaya alışkın mimarlık ortamımızdan ara sıra uzaklaşarak duruma dışarıdan bakmak epey faydalı oluyor.

Paul Finch, Dünya Mimarlık Festivali (WAF) Program Direktörü. Finch kariyerine 1970’lerde Building Design, Architects’ Journal ve Architectural Review dergilerinde editör olarak başladı ve 2008’de Dünya Mimarlık Festivali’ni kurdu.

Bu yıl tamamlanmış ofis yapıları kategorisinde jüri başkanı olarak görev yaptım. Jüri başkanlığı, tabii ki daha çok organizasyonel yapıyı yakından tanıma, sürece ilişkin deneyimden kaynaklanıyor. Benimle birlikte jüri üyeliği yapan Foster&Partners’ın kıdemli ortağı ve global ofis direktörü Angus Campbel, Stokholm merkezli mimarlık pratiği Gaia’nın kurucusu Marta Bohlmark ile keyifli ve öğretici tartışmalar yaptık. İtiraf etmeliyim benden yaşça epey büyük, tecrübe ve mimari pratik alanında açıkça çok daha tecrübeli olan bu ikilinin hiyerarşi gözetmeksizin, paylaşım ve üretim odaklı yaklaşımı da doğu coğrafyasında pek benzerine rastlanmayan cinstendi.

En son pandemi öncesinde üç yıl önce yüz yüze yapılan Dünya Mimarlık Festivali’nden bu güne dünyada mimarlık diskurunun ne kadar dramatik değiştiğini, bizim koşullarımız geriye giderken, orada bambaşka bir gündem olduştuğunu bu sefer çok çarpıcı biçimde gördüm. Yıllardır gündemde olan, buralarda eskitilen her konu gibi içi boşaltılan “sürdürülebilirlik” kavramı artık dünyada gerçekten tasarım sürecinin merkezine oturan en önemli girdi gibi haline gelmiş. Leed, BREAM gibi sertfikasyon sistemlerinin en üst seviyesini hedeflemek, özellikle benim jüri üyeliği yaptığım ofis yapılarında zaten bir standart haline gelmiş. Ancak yapım süreci ve yapının yaşam ömrü açısından da seçimleri daha sorumlu yapmak, dönüştürmek, adapte etmek, yeniden kullanmak ve tabii “yıkıp-yapmamak” medeni dünyanın neredeyse üzerinde uzlaştığı en temel konu gibi görünüyor.

Jüri oturumları gün boyunca tüm katılımcılara açık olarak kritik odalarında gerçekleşiyor. Tüm sunumlar, izleyicilerin kendi listelerindeki yapıları izleyebilmelerine olanak verecek şekilde saatinde başlıyor ve bitiyor. Mimarlar 10 dakika projelerini sunuyor, 10 dakika boyunca da jürinin kendilerine sordukları soruları cevaplıyorlar.

Bu durumu sadece mimarlık bağlamında tartışmanın elbette mümkün olmadığını biliyorum. Tüm bu süreçler ülke politikası olarak, kanun koyucu ve denetleyiciler, yerel yönetim, meslek örgütleri, akademya ve en önemlisi tüm bunların belirleyicisi olan “kültür” bağlamında bir bütün olarak ele alınabilir. Ülkemizde mimari proje üretim sürecinde neredeyse merkezdeki tek konu olan “maliyetler” yani daha genel bir ifade ile ekonomiden dikkat ederseniz hiç bahsetmedim. Planlama ve tasarım sürecinde akılcı adımlar atmak için harcanacak her kuruştan sakınan endüstrinin, bireysel, kurumsal ve tabii toplumsal olarak ne büyük kayıplara neden olduğunun, kaçırılan sayısız fırsatın son yirmi yıldır şahidiyim. Bu nedenle, kısıtlı bile olsa her ekonomik çerçeve içinde nitelikli ve sorumlu bir yaklaşım oluşturulabileceğine, ülkemizdeki (keyfi) modelin maliyetinin kısa ve uzun vadede hep daha yüksek olduğuna inanıyorum.

Bu yıl ofis kategorisinde öne çıkan yapıların tümü aslında bir tür yeniden işlevlendirme (adaptive re-use) yapıları oldu. Rusya-Ukrayna savaşının etkilerinin, tüm dünyayı sardığı bu günlerde yapılardaki enerji vurgusundaki artış kayda değerdi. Bu yıl sanki mimarların “gerçekten” mesleki faaliyetlerinin dünyanın geleceği üzerine etkilerine ilişkin biraz sorumluluk almaya istekli olduklarına şahit oldum. Emsal, bütçe, zaman üçgenine sıkışarak, yabancı yatırımcının da memleketi toptan terk etmesiyle her gün biraz daha çoraklaşan bizim dünyamızdaki mimarlık üretme pratiğine bu çerçeveden bakmak oldukça sarsıcı oldu. Hele ideolojik gerekçelerle körüklenen israf ve yapı üretimini düşündükçe insanın gerçekten içi sızlıyor.

Benim de jüri üyesi olduğun ofis kategorisinde ipi göğüsleyen proje Danimarka’lı mimarlık pratiği 3XN’in Sidney Opera Binası arkasında bir parselde 50 yıllık bir ofis yapısını dönüştürerek tasararladıkları “Quay Quarter Kulesi” oldu. Sidney’e kimliğini veren ve yine bir Danimarka’lı Jorn Utzorn tasarımı Sidney Opera Binası’na bir saygı duruşu olan bu yapının altı yıllık öyküsü “güzel” yapı elde etmekten çok daha fazlasını anlatıyor. Dünyanın bu güne dek gördüğü en kapsamlı dönüşlüm projelerinden biri olan bu yapı, yarışma ile elde edilmiş.

Tasarımda mevcut 50 yıllık iş merkezini mümkün olduğunca korumaya çalışan bir tasarım stratejisiyle örnek bir sürdürülebilirlik yaklaşımı geliştirilmiş. Mevcut çekirdeğin %95’ini ve önceki kulenin kirişlerinin, kolonlarının ve döşemelerinin %65’ini koruyarak binanın kuzey cephesinin büyük kısmını kesip yeni döşeme plakaları eklenmiş. Ortaya çıkan tasarım, eski bir iş merkezini yıkıp yeniden yapmadan kullanım alanını 45.000’den 102.000 m2’ye ve kullanıcı sayısını iki katına çıkarıyor (4500’den 9.000’e). İç mekanda kuleyi düşeyde beş bölüme ayıran yaklaşımla, kendi içinde oluşturduğu atriyumlarla düşey kasabalar oluşturulmuş. Bu atriyumlar 2000 metrekarelik planların içlerine gün ışığı taşıyor ve pasif iklimlendirmeye yönelik önemli bir destek sağlıyor. Tabii 3 kat yüksekliğindeki bu atriyumların “emsal” kaybının işverene nasıl kabul ettirildiğine ilişkin soruya yanıt olarak mimar Fred Holt, yatırımcının iç mekan kalitesini ve yapının değerini artıracağına inandığını anlattı. Buralardan bakınca neredeyse bilim kurgu sayılabilecek bir fenomen diyebiliriz.

Ouay Quarter Kulesi, 3XN, Sidney, Avustralya, foto Adam Mork

Covid sonrası ofise dönüş ortamında önemli avantajlar ortaya koyan bu yapı, spekülatif bir tipoloji olan ofis kulelerinin dönüşümüne ilişkin ilk örnek ve önemli bir model oluşturuyor. Tam da bu sebeplerden 3XN tasarımı “Quey Quarter Kulesi” bu yıl Dünya Mimarlık Festivali’nde sadece ofis kategorisinde ödül almadı, süper jürinin değerlendirmesiyle “Yılın Yapısı” ödülüne de değer görüldü.

Ouay Qarter Kulesi Dönüşüm Diyagramı, 3XN, Sidney, Avustralya

Quay Quarter Kulesi Atriyum Kurgusu, foto Adam Mork

Quay Quarter Kulesi Atriyum, foto Adam Mork

Bu perspektifte ofis kategorisinde üzerine uzun uzun konuşulabilecek başka yapılar da vardı. Özellikle Pilbrow&Partners tasarımı “The Kensington” Londra’nın oldukça pahalı bir bölgesi olan High Kensigton Caddesine cephe veren nisbeten düşük nitelikli 1970’ler alışveriş bloğunun cadde konturunu da değiştirerek yenilenmesi üzerine nefis bir örnek. Proje yine eski yapının yıkılmadan dönüştürülmesi, yapının kamusal alana açıldığı alanın niteliğinin artırılması, Kensington High Street Metrosu’na ulaşım sağlanması ile öne çıkıyor. Tahmin ederim Quay Quarter Tower ile aynı yıl yarışmasaydı, kategori birincisi, hatta yılın yapısı olabilirdi. Tabii, jürideki Angus Campbel’ın, sürdürülebilirslik iddiası olan bu projenin ek strüktürünün neden çelik yerine ahşap seçilmemiş olduğuna dair sorusuna mı şaşırayım, Fred Pilbrow’un bu soruyu mantıklı bulmakla kalmayıp, haklı bir eleştiri olarak değerlendirmesine mi hala kararsızım. Pilbrow, yapının tasarımının başladığı 2015’de Londra’da bu tip ticari yapılar için yangın yönetmeliğinin ahşap strüktüre izin vermediğini, artık yönetmeliğin güncellenmesi nedeniyle bugün tasarıma başlasalar kesinlikle çelik yerine ahşap tercih edeceklerini ifade edince acı acı gülümsedim.

The Kensington, Pilbrow&Partners, Londra, Birleşik Krallık

The Kensington, yeniden işlevlendirme, aksonometrik

Dikkatimi çeken iki diğer yapı da benzer yaklaşımla ele alınan farklı ölçeklerde yapılardı ve kategori birincisi gibi yarışmaya Sidney’den katılmaktaydılar. Avustralya’daki nitelikli mimari üretimin görünürlüğü, WAF’ın 2023’de neden tekrar Singapur’a geri döneceğinin izahı gibi.

Görece genç bir ülke olan Avustralya’da kent merkezinde yer alan 100 yıllık miras listesindeki Shelley Deposu ve bitişik parseldeki eski Elektrik Trafo Merkezinin fjmtstudio tarafından restorasyon ve yeniden işlevlendirme hikayeleri dinlemeye değerdi. Substation 164’ü görseler üzerinden değerlendirdiğimde endüstriyel iki yapının üzerine eklenmiş ikonik olma hevesindeki cam kütlenin ilk bakışta pek de yenilikçi olmadığını düşünmüştüm. Ancak var olan yapı izinlerini akıllıca eğip büken bu yaklaşımın o bölgede biçimsel olmasa da kavramsal bir ek yapı kurgusu ortaya koyduğu muhakkak. Ayrıca kavramsal maketten, nihai ürüne varana kadar, bildiğimiz, okullarda öğretilmeye çalışılan “tasarım metodolojisi”nin harfiyen uygulandığı bir projenin tüm süreçlerini ve başarılı sonucunu izlemek de oldukça zihin açıcıydı. Üstelik bu bilindik yöntem, hemen her zaman doğası gereği “sürdürülebilir” bir tasarımla sonuçlanıyor.

Substation 164, fjmtstudio, Sidney, Avustralya

52 Reservoir Street, SJB, Sidney, Avustralya

Son olarak yine Sidney’de yine yeniden işlevlendirilen 52 Reservoir Street, yapısının da daracık bir parselde, müthiş vurgulu ve yine gerçekten verimli bir yapı olarak dikkatimi çektiğini ifade etmek istiyorum.

Uzun yıllardır konuşulan sürdürülebilirlik, artık gerçekten yeni yapıların ne kadar gerekli olduğuna ilişkin tartışmayı geç de olsa gündeme taşıyor. Hatta, yenileme ve yeniden işlevlendirme süreçlerinde biz mimarları meftun eden presizyon ve “güzellik” kavramının peşinden koşmanın dünyaya maliyetinin gündeme geldiğini açıkça görüyorum. Bizden her anamda çok daha zengin olan batı dünyası, elindekini dönüştürek, salt yakışıklı yapı peşinde koşmayarak, Lacaton ve Vassal gibi bir pratiğe Pritzker vererek, Palais de Tokyo restorasyonunu onlara emanet edip, aşık olduğumuz detayları değil, gerekeni yapan bir yaklaşımın patronajlığına soyunarak bu günü yaşarken, bizler Kahramanmaraş’ta 1994 yapımı Özel İdare İş Merkezi’ni, hala yapıldığı işlevlini koruyan, tescilli, yüksek nitelikli İller Bankası’nı yıktık.

Palais de Tokyo Restorasyonu, gerektiği kadar müdahale, Lacaton et Vassal

İller Bankası, sağlam, yapıldığı işleviyle kullanımda bu yapı yıkıldı (kaynak Arkitera)

Sedad Hakkı Eldem tasarımı tescilli Aksigorta’nın ise kendi kendine yıkılmasını bekliyoruz. Bugün mimarlık ortamında yaşadığımız gerçeklik, geçmişten daha sığ, 2015’e dek öyle ya da böyle kulağımıza çalınan sürdürülebilirlik lafları toptan yok oldu. Türkiye mimarlık ortamının, kendi gerçeklikleri nedeniyle artık iyiden iyiye dünyadaki diskurdan koptuğunu belki de geç oldu ama yeni fark ettim.

Tüm bunlar olurken ülkemizde gençlerin sesi ve nefesi umut vermeye devam ediyor. Sevince Bayrak ve Oral Göktaş’ın İPA Florya Kampüsü içinde dönüştürdüğü Hangar ve Havuz dünyaya benzer gözlüklerle bakan bir yaklaşımın ürünü. Eski yüzme havuzunu yıkmak, makyajlamak, cilalamak yerine, yeninden işlevlendirerek kamusal bir çok amaçlı mekana dönüştürmek harika bir fikir. İkilinin bu yaklaşımla ele alacakları Venedik Mimarlık Bienali Türkiye Pavyonu için ürettikleri Hayalet Hikâyeleri: Mimarlığın Çuval Teorisi çalışmasını ve tetikleyeceği tartışmayı heyecanla bekliyorum. Kullanılmayan yapıların hayalet hikâyelerini dinlemeyi öneren proje Türkiye’nin hemen her şehrinde bulunan bu “daha az yakışıklı” yapılardan oluşan güncel arşivin kolektif olarak belgelenmesi üzerine kurulu. “Geleceğin laboratuvarı” olarak ele alınabilecek bu yapıları yıkmak ya da kaderine terk etmek yerine nasıl dönüştürülebileceğine dair araştırmalar içerecek çalışmanın tam da içinde bulunduğumuz zamanın ruhunu yansıtacağına inanıyorum.

İPA Florya Kampüsü Yüzme Havuzu Yeniden İşlevlendirme, SO?

Özel İdare İş Merkezi, Kahramanmaraş, Yapı çirkin olduğu gerekçesiyle, park yapılmak üzere yıkıldı

Yine uzun, daldan dala konan ve umutla bitirmeye çalıştığım bu yazının son sözünü Uğur Tanyeli hocamdan ödünç aldığım bir ifade ile, mimarlığın toplumun gerçekten de kalemi olduğuna dair inancımı vurgulayarak bitirmek istiyorum. İçinde yaşadığımız toplumların bir tür cidarı sayılabilecek yapılı çevreyi şekillendiren etmenler tam da bizden, kendi içimizden dışarı taşıyor. Dünyada belli bir ligde uzun zamandır yapabilmeye, mükemmel yapabilmeye, estetiğe yakınsayan tavır, bugün daha sorumlu ve faydacı bir tarafa savrulmuş durumda. İnsan doğasının bu yaklaşım içinde de bir tür “güzel”i yaratacağı şüphesiz. Yaşanan değişimlerin kendisinden değil rüzgarından etkilenen bizim gibi periferideki toplumlarda ise tüm bu değişimlerin gerekçelerini de, çelişkili dinamiklerini güçlü biçimde temellendirmek ve dolayısı ile ifade etmek her zaman olduğu gibi güç. Kendime bu kısa yüzleşmeden çıkardığım sonuç ise net; baktığın yapıya iyi-kötü deme potansiyelini “tanı”…

İhsan Bilgin’in Ardından

Tue, 10 May 2022 00:00:00 GMT

İhsan Bilgin

İhsan Bilgin, Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nde hocam olduğunda yaklaşık benim şu anki yaşımdaymış. Koridorda elinde vazgeçilmezi Gitanes sigarasıyla ağır ağır yürüşü gözümün önünde. Stüdyoda, kürsüde, bahçede her zaman bir duman haresiyle ve meraklı bir dinleyici kitlesiyle çevriliydi. Kendisinden öğrendiklerim, bugünkü meraklarımın da temelini oluşurur. 19. yüzyıl endüstri devrimi sonrası yapı üretiminin tarihini, Avrupa başkentlerini, yeni Berlin’in inşaasını onadan dinlemek bir ayrıcalıktı. Ben mezun olduktan sonra Yıldız’dan ayrıldı. Vizyonunu aktardığı Bilgi Üniversitesinde bambaşka gündemleri, egoları, kıymetleri olan beş benzemez yetenekli insanı bir hedef doğrultusunda örgütlemeyi başarmış, üniversiteyi Türkiye’nin radarında, genç mimarlık fakültesini de gelenksel kabul görmüş okulların arasına sokmayı başarmıştı. Başka bir dünyada örneğin gelişmiş bir Avrupa ülkesinde çok başarılı bakan, yerel yönetici olurdu eminim.

Altıncı yarıyıl yapı projesini Dolapdere’de, şimdiki Bilgi üniversitesi arazisinde çalışmıştık. Adet olduğu proje grubuyla üzere araziyi görmeye gittik. Ağır Roman’ın hala izlerini taşıyan katmanlı Dolapdere’yi İhsan hoca’yla gezmek müthişti.

Yolda sohbet ederken bir ara, mobilyacılar çarşısı içinde gittiğim underground bir bardan bahsetmiştim. Hakikaten dışlanmışların, gayri resmilerin arasında, oyuncuların, sanatçıların müdavimi olduğu o bar, tam bir 2000’ler Türkiyesi fotoğrafıydı. Beni bir yüksek taşın üzerine çıkarmış, yaşadıklarımı, duygularımı anlattırmış, mekanı, mimariyi, yaşamın kendisiyle açıklamayı öğretmiş, kendi sesimi bulmama yardımcı olmuştu. O anın fotoğrafı bir yerlerde vardı, kayboldu. Ancak izi benimle kalacak. Hayran olunan, onun kadar bilmeyi, onun gibi anlatmak, anlamak istemeyi ilham eden, yeni pencereler açan, merak ettiren hocalardandı (ki bilirsiniz çok nadirdir, sanki artık pek fazla rastlanmıyor).

İhsan Bilgin nam-ı diğer Uzun İhsan aramızdan ayrılmış. Kederliyim. Başta Tansel Bilgin hoca olmak üzere ailesinin, tüm sevenlerinin, mimarlık ve kültür dünyamızın başı sağolsun.

Sosyal medya dönemi öncesi yaşamlarımızda sanki yok gibi. Yakın arkadaşlarımız, hayatlarımızda önemli yer tutanlar, eski sevgililere ilişkin elimizde belki şanslıysak birkaç fotoğraf var, görünü yok denecek kadar az. Bugün neredeyse her lokmanın, her karşılaşmanın kayıt altında olduğu bir dünyadan bakıldığında bu durum hayli şaşırtıcı görünüyor. Oysa ben yaşıtlarım arasında, kapsamlı bebeklik albümü olan nadir insanlardanım. İnsan çabuk unutuyor.

Bu nedenle İhsan hoca’nın ardından Sevgili Emine Merdim Yılmaz bu videoyu benimle paylaştığında hem şaşırdım, hem çok sevindim. Arkitera’nın 2004 yılında düzenlendiği 1. Mimarlık Festivali‘nde “Kahve Altı Sohbetler”de Mehmet Konuralp ve İhsan Bilgin ile aynı masadayım. 25 yaşımın toyluğu ile Konuralp ile Buckminister Fuller, İhsan Bilgin ile “gentrification” hakkında konuşuyorum. Bugün olsa ağzımı açamam. Vaktiniz olur da izlerseniz, İhsan Hoca’nın zerafetine, samimiyetine, tevazusuna ve bilgisine siz de hayran olacaksınız. Konuralp zaten başka bir dünya, o da başka bir günün bahsi olsun. Vesile ile Arkitera Mimarlık Merkezi‘ne teşekkür etmek isterim. Bugün etkinliklere en hafif tabiri ile aşina olan mimarlık camiamız için o gün bir “Mimarlık Festivali” ne kadar inovatif, ne kadar zihin açıcıydı. Müteşekkirim.

Casa da Musica’nın Düşündürdükleri

Thu, 05 May 2022 00:00:00 GMT

Rem Koolhas, Cringe ve kafamda deli sorular…

Okyanus kenarında Keşifler Çağı ile zenginleşen ve dünyanın gördüğü en büyük depremlerden biriyle başkenti yerle bir olan (1755) Portekiz, Avrupa’nın güçler dengesinin el değiştirmesinin adeta sahnesi olmuş. Kolonyalizmin acımasızlığı ve yarattığı zenginlikle, sadece paranın değil kültürlerin katmanlaştığı, dantel gibi işlendiği bu güzel ülke yarışta geride kalanların makus kaderini yenemeyerek göçlerle sınanmış, diktatörlüğün demir yumruğu ve fakirlikle ezilmiş, Karanfil devrimle “kendince” bir demokrasiye kavuşmuş.

Portekiz tüm görmüş geçirmişler gibi çelişkili, tekinsiz, acımasız, büyüleyici ve güzel. Tam da bu tanımlanması güç miras ve karmaşa nedeniyle kentsel mekanda sezilen bir tür gusto, bir duygusal zenginlik var. Son birkaç yüzyıldır görece kaybın tarihinin yazıldığı Portekiz‘e kısa seyahatim boyunca İstanbul’a çokça benzetilmesine rağmen, DNA’mıza kazınan geçmiş görkemli günlere özlem ve kaybeden psikolojisini pek hissetmedim doğrusu.

Avrupa’nın sınırındaki bu uzak ülkenin dünyanın en prestijli mimarlık ödüllerinin başında gelen Pritzker’i kazanmış iki mimara ev sahipliği yapmasını ( Alvaro Siza Vieira ve selefi Eduardo Souto de Moura) bu “karmaşıklık ve çelişki” ile açıklama çabam da yine aynı sezgisel uydurmasyonun sonucu olabilir. Ama tastamam, kusursuz, sınırları belli hiçbir şeyin gerçekten güzel olamayacağına, insan ruhunu yükseltmeye yetmeyeceğine inancım perçinlendi. Portekiz, en azından gördüğüm kadarı ile çok güzeldi.

Alvaro Siza Vieira, Bo Vista Çay Evi, Porto

Doura Nehri, Porto

Keşifler Anıtı, Lizbon

Tam da bu karmaşıklık ve çelişkiden bahsetmişken, Porto’da karşıma çıkan, mimarlık dünyasının entelektüeli, gerçek bir provokatör ve teorisyen Rem Koolhaas‘tan ve kurucusu olduğu OMA imzalı Casa da Musica’dan bahsetmek istiyorum. Rem Koolhas’tan ve yapılarından bahsederken Alvaro Siza yapılarında övdüğüm sezgisel olgunluktan, insan ruhuna nasıl dokunacağını bilen ellerin maharetinden, malzemenin doğayla bütünleşmesindeki virtöziteden bahsetmek mümkün değil. Zira amaçlanan da bu değil. Çünkü insanın tek ihtiyacı doğa içinde eriyen, mücevher gibi, inşa edilmeyen “beliren” yapılar değil.

Tüm güzel şeyler gibi insan da karmaşık, tekinsiz ve çelişkili. Kendine dev kentler kurma becerisine de bu kentler tarafından yutulma, yok edilme zaafına da sahip. Koolhaas, Hollandalı eleştirmen bir babanın oğlu, mimar bir dedenin torunu, gazetecilik okuyarak görece olgun yaşında mimarlık tercih eden en hafif tabiriyle Avrupa’nın “düşünen” çocuğu. Kendisinin Corbusier’den sonra kentler, kentleşme ve ölçek üzerine, daha basit açıklamak gerekirse modern olanın zaman içinde sıkışmamış, akışkan, güncel olanı üzerine düşünen son büyük mimar olduğu söylenebilir.

Fotoğraf: Ralph Mecke, Vogue Russia

Onun yapılarında form, zeminden yükselen, saf işlevle gerekçelenen değil daha çok fikrin ardından beliren bir kabuk. Külliyatını incelediğinizde Zaha’da, Gehry’de, Chipperfield’da aşina olduğumuz biçimsel sürekliliği görmeniz mümkün değil. Kendisinin (neyse ki) az yapan, çok yazan başka bir entelektüel Peter Eisenmann ekolünün devamı olduğu söylenebilir. Zaten zamanında mimarlık dünyasını yerinden oynatan “Delirious New York” kitabı için ihtiyacı olan fonu sağlamak üzere kendisini Philip Johnson’a yönlendiren de Eisenman’ın ta kendisi idi. Eisenman “mimarlığı biçimden kurtarmak” kavramını ortaya atmıştı.

Tam da bu sebeple Rem Koolhaas’ın 2000 yılında kazandığı Pritzker Ödülü‘nü almak üzere sahneye çıktığında, “Benim yerime Peter Eisenman burada olmalıydı” demesini (katılmasam da) hiç yadırgamadım. Katılmıyorum, çünkü kabul etmek istemesem de ben de Koolhaas’ın eleştirdiği muhafazakarlardan biriyim ve mimarlığın az da olsa biçimle ilgisini koruması gerektiğini inancından (ya da hissinden) vazgeçemiyorum (ki Eisenmann yapılarını takdir etmek kolay ancak sevmek bu anlamda çok güç).

Koolhaas’ın tasarımları tam olarak biçimle kurduğu bu dolaylı ilişki ve entelektüel çaba yüzünden amaçlamasa da birer yüksek kültür öznesi, gündelik bilgi ve görgü ile takdir edilmesi, tam olarak anlaşılması kolay değil.

Zaman zaman koruma kavramına da radikal olarak karşı çıkan, mimarlık dünyasını, yıldızlaşan auteur mimarları muhafazakar bulan Koolhaas’ı 1987 yılında dünyaya tanıtan, mimarlık üzerine neredeyse manifestosunu niteliğindeki Haag’daki Netherlands Dance Theatre yapısının, sessiz sedasız 2016 yılında, kayda değer bir tepkiyle karşılaşmadan yıkılması, hem trajikomik, hem de teorilerinin, en azından bir kısmının haklılığının göstergesi.

Her zamanki üslübumla dolambaçlı yollardan geldiğim Casa da Musica’nın hikayesini baştan anlatmam gerek. OMA, Porto‘nun 2001 yılında Avrupa Kültür Başkenti olduğu dönemde Porto şehri için farklı kentsel ve kültürel müdahaleleri başlatma ve hazırlama programının bir parçası olarak “Casa da Musica” yarışmasını kazandı.

Casa da Musica , Porto, Fotoğraf ©OMA

Porto Ulusal Orkestrası’nın evi olarak tasarlanan Casa da Musica (Müzik Evi), Porto’nun tarihi merkezi Boavista’da Rotunda’nın çeperindeki bir parselde yer alıyor. Yapıya ilişkin ekibin her yerde uzun uzun anlattığı bir “ayakkabı kutusu” analojisi var (bizim bildiğimiz ayakkabı kutusu ile alakasız). OMA ekibi, son 30 (artık 40 oldu) yıldır bir müzik mekanı inşaa eden her mimarın (tabii ki yıldız mimarlar ve ikonik olması hedeflenen yapılardan bahsediliyor) akustik üstünlüğü tartışmasız ayakkabı kutusu şeklini kırmak, değiştirmek üzere çabaladığından, kendilerinin ise bu gerçekliği kabullenerek tasarımı yaptıklarından bahsediyorlar. Yapının ikonik olması hedeflenen kitlesinin içine oyulmuş iki kutu, boşluğun etrafını çeviren destek hizmetler ve kentle ilişki kurmak için hazırlanmış oyunbaz traverten platform yapının temel dinamiklerini oluşturuyor.

Ancak NDT’den de hatırladığımız yüzen bardan, konser salonu duvar kaplama malzemesinin (bence) şatafatlı desenine, iki barok görünümlü klavsenin sahnenin iki yanına yerleşmesinden, doğal ışık alan konser salonuna, akustikçileri delirttiğine yemin edebileceğim fırçalanmış alüminyum zemin malzemesinden, gösterişli oluklu cam kullanımına kadar her malzeme ve mekan kararı üzerinde düşünülmüş. Tüm kararlar var olan bazı kabulleri sorgulamayı, bu kabulleri kanıksayanları (ki çoğu sevilmeseler de elittirler) şaşırtmayı hedefliyor. Merak edenler için tümü çokça yazılıp çizildi. Ben bana önemli gelen birkaç konudan bahsetmek istiyorum.

Öncelikle yapının üzerinde konumlandığı yapay topoğrafya, temelde tarihi kent merkezinin hem bir parçası olmayı, hem de ayrışmayı hedefleyen bu yapı için eşsiz bir kaide olmuş. Bu tip kültür yapılarının sadece kentin belli kesimleri (dünyanın suçlusu hain elitler) tarafından kullanılmasını eleştiren OMA ekibi, yapının zeminle kurduğu zekice ilişki sayesinde bu yaklaşımı sadece teorik olarak değil pratikte de kırmış görünüyor.

2016 yapımı REM belgeselinin tamamının Casa da Musica’da ve bu anti-elit, nereyse anarşist, akışkan ruhta çekilmiş olmasını da son derece simgesel ve önemli buluyorum.

Yapının iç mekanında da geleneksel anlamda toplanma mekanı olarak hizmet eden bir fuaye yok. Malzeme ve geometriyle kurulan ilişki, konser salonundan kalan artık mekanları kente bağlıyor. Casa da Musica’yı bir performas sırasında deneyimlemedim, 2.5 yaşındaki oğlumla rehberli (ve kimi zaman son derece acılı hale gelen) bir tur aldım. Kimini zekice, kimini zorlama bulduğun bir çok gönderme ve anektod dinledim.

Ancak bir çocuğun mekanı deneyimleme şeklini izlerken, Koolhaas’ın amaçladığı konvansiyonele baş kaldırma hedefine ulaştığına karar verdiğimi söyleyebilirim. Tabii anne aklını başından alan, sivri köşeler, camlar, metal yüzeyler, puset gezemez mekanlardan bahsetmek, konu mimari kalite ve “fikir” olduğunda özden uzaklaşmak sayılıyor, ayıplanıyor farkındayım. Bu yanlışa düşmemeye kararlıyım.

İçerde konser yokken de vızır vızır işleyen bir kaykay platformu olan Müzik Evi, zeki, entelektüel bir mimarın, ekibiyle tarihi bir kente bıraktığı önemli izlerden biri olarak 10. yaşını çoktan kutladı bile. Düşünmeden edemiyorum; Koolhaas’ın kendisini provokatör olarak tanımlamasının bile konvansiyonel hale geldiği, post truth çağındayız. Artık zekice fikir yürütmek pek prestijli sayılmaz, ters köşe yapmak eskisinden çok daha zor, hatta yeni tabirle biraz “cringe” değil mi?

Michel Rojkind, Paylaşılan Sorumluluk

Thu, 30 Dec 2021 00:00:00 GMT

Ode Select etkinlikleri kapsamında 30 Kasım 2021’de ünlü Meksika’lı mimar Michel Rojkind ile “Mimarın Sorumluluğu” başlıklı keyifli bir söyleşi yaptık. Görece periferide sayılan bir ülkeden, dünyaca ünlü bir mimar olmaya uzanan yolculuğunu samimiyetle paylaşan Michel, mimarın işverenle, kentle ve kullanıcıyla ilişkisi üzerinde deneyimlerini aktardı, soruları cevaplandırdı.

Richard Rogers’ın Ardından

Sun, 19 Dec 2021 00:00:00 GMT

Mimarlık Dünyası önemli ikonlarından Richard Rogers’ı kaybetti.

İngiliz kökleriyle İtalya’da doğan Rogers, o dönem henüz tanımlanamayan disleksiden muzdarip olduğundan berbat bir okul hayatı geçirmiş. Pırıltısı ancak Architects Association’daki mezuniyetinden hemen önce fark edilen Rogers, birlikte Yale Üniversitesi’nde yüksek lisans yaptığı yıllarından beri dostu, ilk ortağı, jilet gibi İngiliz Norman Foster’dan daha pürüzlü ve gerçek, bir çağın bitişini, simgeleyen Pompidou’daki eş müellifi Renzo Piano’dan daha az zanaatkar, tam kıvamında bir mimarlık figürüydü gözümde.

Richard Rogers yaşamı boyunca birbirinden cesur bir çok yapıya, çokça yetenekli paydaşla birlikte imza attı. Ancak 50’lerin İngiliz ruhunu, İtalyan kentlerinin zenginliğini, Amerikanın hafif, özgürlükçü yaklaşımını bir potada eriten müdanasız Pompidou benim hala en etkilendiğim yapıların başında geliyor.

Rogers’ın uzun süren kariyerinde imza attığı ikonik yapıları bir çırpıda saymak zor ancak gözümü kapadığımda ilk aklıma gelenler Madrid Baragas Havalimanı Terminali 4, Heathrow Havaalanı Terminal 5, Londra’daki O2 Arena oluyor. Ancak Hi-Tech mimarinin alameti farikası, Pompidou sonrası benzer bir tavırla ele alınmış Llyod’s un yeri bir başka. Neoliberal ekonominin mimarlıkta temsil edilecek tek bir kare seçmem gerekse Llyod’s un 60 metre yüksekliğindeki atriyumunda arı gibi koşuşturan insanların fotoğrafını seçerdim herhalde. Emeğin, üretimin değil, paranın, gücün; sağ sütundan sol sütuna yazılarak büyüyen değerlerin tapınağı gibi görünüyor ve tabii şeytani şeylerin çoğu gibi çok güzel ve çekici.

Kariyerinin son yıllarında Katar sermayesinin alameti farikası gibi görünen Hyde Park One bloklarına imza atan ancak kendini her zaman eski tüfek bir solcu hissettiğini söyleyen Rogers’ın, global kapitalizmin avantajlarını epeyce görmüş olduğunu söylemek yanlış olmaz. Söz konusu mimarlık olduğunda, kalp ne kadar soldan atarsa atsın, sermaye ile araya mesafe koymak, bu anlamda ömür boyu sürecek bir tutarlılığa sahip olmak pek kolay değil anlaşılan.

Richard Rogers’ın, türünün son örneklerinden kibar bir beyefendi, çok yetenekli bir mimar olmasının dışında en büyük başarısının etrafında her zaman yetenekli kalabalık biriktirmesi olduğu söylenir. RIBA, Pritzker gibi bilinen tüm prestijli mimarlık ödüllerinin yanında, kraliyet ünvanlarına da sahip Rogers’ı ben Venedik Mimarlık Bienalinde ilerleyen yaşına aldırmayan neon renkli kıyafetleriyle Italyan pavyonunun girişinde gülümseyen hali ile hatırlayacağım. Kendinden memnun ve sakin ancak mimarlığa ilişkin hala hayli ihtiraslı görünüyordu.

Darısı mimar olarak yaşlanmayı seçen herkesin başına…

Team4 ve Görünmez Kahramanlar

Richard Rogers’dan bahsetmişken, Team4’ü anmadan geçmek olmaz. 1963 yılında Su Brumwell, Wendy Cheesman, Norman Foster ve Richard Rogers’ın kurduğu mimarlık pratiği Team 4, mimarlık camiasının ABBA görünümlü Fleetwood Mac’i oldular.

Ortaklardan önce Su ve Richard, ardından Norman ve (önceleri Rogers ile flört eden) Wendy evlendi. Evliliği tatmış her faninin tahmin edeceği gibi dengeleri gözetmenin hayli güç olacağı açık olan bu ortaklığın ömrü kısa oldu. 4 yıl sonunda çiftler Richard&Su Rogers Architects ve Foster Associates olarak iki ayrı ofise bölündü. Team 4, bu kısa sürede mimarlık dünyasına önemli yapılar kazandırdı.

Su’nun ailesinin bir Mondrian tablosu satarak Team4’e sipariş ettikleri Creek Vean Evi RIBA ödülüne değer bulunan ilk konut yapısıydı. İşveren Marcus Brumwell, önemli bir reklam ajansının yöneticisi ve İngiliz Tasarım Araştırma Birimi’nin kurucusuydu.

Clockwork Orange’da kendini gerçekleştirmiş sanatçı çiftin saldırıya uğradıkları ev olarak gördüğümüz ancak sonrasında felçli birinin modernist akışkan mekân içinde yaşamasının imkansızlığını da gösteren Jeffe Evi de yine bu birlikteliğin ürünüdür. Rogers ve Foster daha sonra çok daha büyük komisyonlara yelken açtılar, şövalye, Sir, Lord oldular. Ortakları (eşleri) Su Brumwell ve Wendy Cheesman ise saygın ancak uluslararası üne kavuşmamış mimarlar olarak yaşamlarını sürdürdüler. Wendy Cheesman, 1989 yılında Foster Associates’in ortağı ve direktörüyken çok genç yaşta yaşama veda etti. Su Brumwell ise Richard Rogers ile mimarlık pratiğine devam etti, 1970’lerin başında Renzo Piano ekibe dahil oldu hep birlikte Piano + Rogers adı altında Pompediu’yu tasarladılar.

Evliliğin bitmesiyle ortaklıktan ayrılan Su, Architectural Association’da başladığı eğitmenliğe Royal College of Art’da devam etti. Yarışma ekibine dahil olduğu Pompidou projesinin müelliflerinden biri olarak anılmadı. Hiç de yabancısı olmadığımız bir yaklaşımla, ortağı olduğu şirketi bıraktı, biraz daha güvenli sayılabilecek, toplumun kadına her daim çok yakıştırdığı akademinin bir parçası oldu.

1986’da evlendiği mimar John Miller’ın ofisine katılarak önemli yapılara imza atmaya devam etti. 1960’ların parlak günleri görünen o ki Türkiye’de olduğu gibi İngiltere’de de kadınların üzerine ışığı düşürmek konusunda pek cimriymiş. Wendy Cheesman öldüğünde #metoo hareketi yoktu, ancak Su Brumwell’e yaşarken yetiştiği için umutluyum. Kendisine lady, düşes ünvanı verileceğini tahmin etmiyorum. Ancak Rogers’dan rol çalma pahasına bu iki kadını anmak istedim.

FREA, Fatih Yavuz – Emre Şavural

Thu, 16 Dec 2021 00:00:00 GMT

Tuna Ofis ve Arkitera iş birliğinde hayata geçirilen, moderatörlüğünü üstlendiğim “Tuna Ofis Sohbetleri“ kapsamında genç ve taze fikirler peşinde koşan, başarılı mimarlık pratiği Frea ortakları Emre Şavural ve Fatih Yavuz ile mimarlık ve kendi pratikleri üzerine sohbet ettik.

Oldukça geç sayılabilecek yaşta hayata geçirdikleri önemli projeler, genç mimar olma hali, ortaklık dinamikleri, kolektif üretim başta olmak üzere pek çok konuya değindiğimiz sohbet benim için son derece keyifli oldu.

Zamanın Ruhunu Cisimleştiren Yapı: Einstein Kulesi

Fri, 25 Jun 2021 00:00:00 GMT

2019 yazı bugünden bakıldığında neredeyse bir ışık yılı kadar uzakta. Hayatımın dönüm noktasında olduğumu içten içe sezdiğim ve kerameti kendinden menkul bir ferasetle bu duyguya karşı kayıtsız kalmayı tercih ettiğim, çok sıcak bir yazdı. 40 yaşındaydım, yaklaşık sekiz aylık hamileydim, tek başıma kardeşimin yanına Berlin’e gitmiştim. Avrupa, özellikle Almanya sıcaktan kavruluyordu, bense tüm bu koşullara tezat anlaşılmaz bir şekilde enerjiktim. Okumak, gezmek, görmek ve hareket halinde olmak arzusu içinde o hâlimle şaşkın, zaman zaman endişeli gözlere aldırış etmeden Berlin ve çevresinde görmek istediğim önemli yapıları gezmeye karar verdim. Einstein Kulesi ile tam da böyle bir ruh halindeyken, sıcaktan gün boyu kavrularak Sans- Souci Sarayı’nda Barok bahçeler gezdiğim bir günün hafif serinlemeye başlamış öğleden sonrası tanıştım. Bir yapıya ilişkin izlenim metni kaleme alırken alışılmadık düzeyde kişisel ve hayli uzun bu girizgâhı, yapının üzerimde bıraktığı etkiye ilişkin ipucu olabileceği düşüncesiyle burada bırakıyorum. Zira bence mimarlık tarihinin jenerik fotoğraflarından çoğaltılan, Alman Ekspresyonizminin ikonu, Erich Mendelsohn’un başyapıtı ifadeleriyle aklımıza kazınmış bu küçük yapının, tüm iyi mimarlık eserleri gibi ancak deneyimlendiğinde anlam kazandığını, deneyimin ise hayli kişisel bir olaylar bütünüyle şekillendiğini düşünüyorum.

Gerçekten de Alman Ekspresyonist Mimarlığı’nın bugüne ulaşan en önemli örneklerinden birinin Erich Mendelsohn tasarımı Einstein Kulesi olduğunu söylemek yanlış olmaz. Yaklaştığınızda kule ifadesinin abartılı kaçtığını farkettiğiniz bu küçük gözlemevi, Potsdam’da, Leibniz Astrofizik Enstitüsü’ne ait Albert Einstein Bilim Parkı içinde yer alıyor. Enstitü, evrenin kökenini, bileşenlerini ve kaderini incelemek üzere kurulmuş dünyanın en önemli kurumlarının başında geliyor. 19. yüzyılın ortalarında tasarlanan bu parkta çeşitli astronomik, meteorolojik, jeolojik amaçlar için kullanılan gözlemevlerinin yanısıra deniz araştırmaları, iklim araştırmaları enstitüsü gibi köklü kurumlar hâlen bine yakın araştırmacıya ev sahipliği yapıyor. Şüphesiz parkın içinde en bilinen yapı, Einstein’ın görelilik kuramını ispatlamak hedefiyle, asistanı Erwin Finlay Freundlich girişimiyle 1921’de tasarlanmış Einstein Kulesi.

Keyifli bir yaz akşamüstü, hâlâ işlevini eksiksiz yerine getiren Einstein Kulesi’nin etrafında dolaşırken yapının aurasına kapılmamak imkânsız. Astrofizkçi Freundlich’in güneşin spektral çizgilerinin kırmızıya kaydığını, dolayısıyla evrenin gerçekten de Einstein’ın önerdiği gibi genişlediğini kanıtlamak amacıyla tasarladığı sistemin kabuk tasarımı için genç, parlak bir mimarı seçmesine müteşekkir olmamak elde değil. Hayat tesadüfleri seviyor. Çello çalan, parlak bilim insanı Freundlich aslen Mendelsohn’un ünlü bir çellist olan eşi Luise Maas’ın arkadaşıydı -Mimarların iş alma yöntemlerinde, geçen yüzyıl çok fazla şeyi değiştirmemiş görünüyor.

Üniversiteyi onur derecesiyle bitirip, sadece iki yıl Münih’te kendi ofisini sürdürdükten sonra cepheye gitmiş ve savaştan henüz geri dönmüş, idealist, formun peşinde bir genç mimar için yapının programı değilse de simgelediği kavram son derece heyecan verici olmalı. Zamanın ruhunu avuçları arasında tutmak tarihte çok az mimara nasip oluyor. Bir yapının mimarlık aracılığıyla evrenin temel işleyiş prensibine açıklık getiren bir teoremin temsilini araştırması ilginç.

Yapının formunun dönemin teknolojisi açısından zorlayıcı olması birçok fiziksel problemi de beraberinde getirmiş. Betonarmenin olanaklarının Mendelsohn’un hayal ettiği heykelsi form için en uygun çözüm olacağı düşünülse de, şantiyede kalıp ve uygulama sorunları yüzünden bu mümkün olmamış . Yapının bazası dışında, beklenen plastik etkiyi sağlamak için betonarme kullanılamamış. Einstein Kulesi, şantiyede üretim aşamasında sorunlarla karşılaştıkça anlık üretilen çözümler nedeniyle yapı fiziği açısından oldukça sorunlu bir yapı olarak tamamlanmış. En son 1991 yılında, hem yapısal sorunlar hem de 2. Dünya Savaşı’nda aldığı hasar nedeni ile kapsamlı bir onarımdan sonra tekrar kullanıma ve ziyarete açıldı.

Ama bence asıl önemli olan 1921’de böyle bir yapının, Albert Einstein’ın desteği ile Mendelsohn’un ilk işverenlerinden Luckenwalde Şapka Fabrikası’nın sahipleri Salomon and Gustav Herrman tarafından şahsen, yani özel teşebbüs tarafından fonlanması. Mimar yapı planlarını tamamladıktan sonra, Einstein ve Freundlich ile birlikte Hermann’ları ziyaret edip, Görelilik Teorisi’ni anlatarak, yapıya destek istemiş ve olumlu karşılık almış. Einstein’ın ise açılışta kuleyi gezerken sessiz kaldığı, bir süre sonra yüksek sesle kendi kendine konuşur gibi “organik” dediği rivayet edilir. Küçücük bir gözlemevi, bilimsel gelişimin mimarlık üzerinden simgesel temsilinin önemli örneklerinden biri olduğu kadar bilim insanları ve toplum arasındaki entelektüel ve maddi dayanışmanın boyutlarını da gösteriyor. İç çekerek, imrenerek gezdim.

Bir pandeminin tam ortasında yaşayıp, kendimizi bahtsız addederken yapının mimarı Mendelsohn ve kuşağının yaşadıklarını size hatırlatmak isterim. Erich Mendelsohn I. Dünya Savaşı’nda Almanya saflarında savaşan genç bir mimarken ateş hattında, henüz nasıl hayata geçireceğini bilmediği eskizler yapıyordu. Hatta Einstein Kulesi’nin dinamik, plastik etkisinin bu eskizlerin devamı niteliğinde olduğu söylenebilir. Savaş sonrasında Berlin’de açtığı ofisi, son derece başarılı oldu. Ofisi, Richard Neutra’nın da olduğu yetenekli kadrosuyla zaman zaman 40 kişilik bir büyüklüğe ulaştı (ki tarihe bakılırsa Neutra konumuz olan Einstein projesinde görev almış olmalı).

lim bilimle kaynayan, ancak I. Dünya Savaşı’ndan yenik çıktığı için önce madden, ardından da manen iflas eden Almanya’da, dev bir ekonomik buhranın ortasında başarılı kariyerini, görece refah içinde sürdüren Mendelsohn, antisemitizmin ayak sesleriyle, Nasyonal Sosyalistlerin iktidara gelmesinden bir yıl sonra, kariyerini, varlığını Almanya’da bırakarak İngiltere’ye iltica etti. Londra’da mimarlık dünyasında hızla kendine yer bulan Mendelsohn, Serge Chermayeff ile ortak bir ofis kurarak kimilerinde göre İngiltere’nin ilk modern yapısı olarak nitelendirilebilecek De La Warr Pavyonu’na imza attı.

Kısa bir süre sonra ileride İsrail’in ilk cumhurbaşkanı olacak Haim Weizman için çalışmaya başladı. Filistin topraklarında çok sayıda önemli yapı tasarlayan ve İsrail modernizminin göz bebeği Weizman Evi’ne imza atan Erich Mendelsohn, Kuzey Afrika’da patlak veren savaşın ardından, II. Dünya Savaşı’ndan hemen önce, Kudüs’teki ofisini kapatarak bu kez ABD’ye iltica etti.

De La Warr Pavyonu, John McAslan’ın restorasyon çalışması sonrası, Bexhill-on-Sea, Birleşik Krallık, 2006

Weizman Evi , Rehovot, İsrail

Tek bir yaşama iki dünya savaşını sığdırmak, dört ülkede mimarlık ofisi açıp sürdürmek, zamanın hızının başdöndürücü olduğu bugünden bakıldığında dahi çok meşakkatli görünüyor. II. Dünya Savaşı’nda ABD’de olan Mendelsohn, I. Dünya Savaşı’nda milliyetçi duygularla adına cephede savaştığı Almanya’nın karşısında yer alarak Amerikan Hükümeti’ne danışmanlık yaptı, yerleşimlere ilişkin bombalamalara destek olabilecek bilgiler sağladı. Hayatının sonuna dek Amerika’da, çoğunlukla Yahudi komünü için çalıştı.

Tasarladığı yapı ile zamanın ruhuna uygun bir zirve yapan, genç Mendelsohn’un kariyerini, binbir badire atlatarak bugüne ulaşan Einstein Kulesi ile birlikte okumak bence mümkün. Hatta Kule’nin hemen önünde ancak bir avuca sığacak büyüklükteki bronz insan beyni heykeli bence Einstein Kulesi, Mendelsohn ve pandemi döneminde çocuğunu yetiştirmeye çalışırken, o gün, o kuleyle tanıştığı andaki hâlini hayal etmeye çalışan beni buluşturan çok önemli bir simge. Berlinli sanatçı Volker März’ın tasarımı, “3 SEC Bronz Brain – Şimdiye Uyarı – Sürekli Şimdi Anıtı” Alman sinirbilimci Ernst Pöppel‘in çalışmalarına atıfta bulunuyor. Pöppel, zamansal süreklilik deneyiminin, üç saniyelik farklı bilinç aralıklarının yeniden inşası ile açıklanan bir yanılsamaya dayandığını ileri sürer.

Kimbilir, dev bir halkanın iki ucunun nihayet buluştuğunu hissettiğim, bu yazının son satırları da belki bu “süreklilik” yanılsamasının bir veçhesidir sadece.

Bu yazı 3 ayda bir farklı bir tema ile yayınlanan kültür, sanat ve mimarlık dergisi Betonart ‘ın Erich Mendelsohn tasarımı Einstein Kulesi’ne özel hazırlanan 69. sayısında (Temmuz 2021) yayınlanmıştır.

Cem Sorguç, 10 Haziran 2021

Thu, 10 Jun 2021 00:00:00 GMT

Tuna Ofis ve Arkitera iş birliğinde hayata geçirilen, moderatörlüğünü üstlendiğim “Tuna Ofis Sohbetleri“nin yeni dönemdeki ilk konuğu Cem Sorguç oldu.

Cem Sorguç ile uzun süre birbirine hiç değmeden başarıyla sürdürdüğü mimarlık ve yazı kariyerini, 1996’dan bu yana Açık Radyo’da süren Ahtapotun Bahçesi programını, mimarlıkta bugünü, mimarın egosunu ve genç mimar olma kavramını konuştuk

Mimarlık Ortamında Sivil Toplum Örgütlenmesi

Thu, 22 Apr 2021 00:00:00 GMT

İstanbul Serbest Mimarlar Derneği 10. Dönem Başkanı Durmuş Dilekci ve 9. Dönem Yönetim Kurulu üyesi Hakan Demirel ile güncel mimarlık ortamına ilişkin söyleştik, mimarlık alanındaki sivil toplum örgütlerinden ve İstanbul Serbest Mimarlar Derneği’nin misyonundan bahsettik. 10. Dönem Yönetim Kurulu başkanı olan Durmuş Dilekçi, kendi başkanlığı dönemine ilişkin vizyonunu ve hedeflerini paylaştı.

Ersen Gürsel Mimarlığı, 8 Nisan 2021

Thu, 08 Apr 2021 00:00:00 GMT

İstanbulSMD’nin iki yılda bir düzenlediği mimarlığa katkı ödülü, 2021 yılında Ersen Gürsel’e verildi. Covid 19 Pandemisi nedeniyle çevirim içi yapılan ödül töreninde Ersen Gürsel’e ödülü takdim edilmeden önce mimarlığına ilişkin bir kısa film gösterildi.

Ersen Gürsel’in 50 yılı aşan kariyerinin önemli köşe taşlarını anlatan bu kısa filmi, Müge Cengizkan ile birlikte hazırladık.

Oğuz Öztuzcu Anma, 7 Nisan 2021

Wed, 07 Apr 2021 00:00:00 GMT

2007 – 2009 yılları arasında İstanbul Serbest Mimarlar Derneği Yönetim Kurulu üyeliği, 2010 – 2011 yıllarında Başkan Yardımcılığı ve 2012 yılında Başkanlık görevlerini üstlenen Oğuz Öztuzcu, 2020 yılında aramızdan ayrıldı.

Birlikte çalışma şansına eriştiğim, ağabeyim, değerli mimar Öztuzcu’ nun anısını ölümsüzleştirmek üzere, arkadaşları ile görüşerek hazırlanan kısa filmin içeriğini oluşturdum ve edtörlüğünü yaptım. Bu kısa içerik ilk kez 7 Nisan 2021’de çevirimiçi olarak İstanbul Serbest Mimarlar derneği tarafından düzenlenen etkinlikte gösterildi.

Han Tümertekin, 17.03.2021

Wed, 17 Mar 2021 00:00:00 GMT

18 Mart 2021 Perşembe günü MIMARSIV Selection kapsamında, Swissotel’de Han Tümertekin ile ‘Mimarın Karamsar Olma Lüksü Yok’ başlığı altında konuştuk.

Covid 19 Pandemisi’nin ilk yılı geride kalmış, dünya ve Türkiye ekonomik resesyonla boğuşurken, mimarlık mesleğini sürdürmek için gerekli umudu nasıl yeşerteceğimizin yanıtını aradığımız tartışmada, 2021 Pritzker ödülü sahibi Lacaton&Vassal ve mimarların yapmama sorumluğu başta olmak üzere güncel mimarlık konularına da değindik

Aydan Volkan, Mimarın Rengi

Tue, 26 Jan 2021 00:00:00 GMT

Mimarın Rengi söyleşilerinin ilk konuğu Kreatif Mimarlık kurucu ortağı Aydan Volkan oldu. Aydan ile mimarlık, kent ve sanat üzerine renk perspektifinden keyifli bir sohbet gerçekleştirdik.

AXALTA ile DAC koordinasyonunda gerçekleşen MIMARIN RENGİ; meslek pratikleri yanında, entellektüel birikim ve ilgi alanları ile fark yaratan mimarlarla renk odağında söyleşilerden oluşyor

Kalebodurla Mimarlar Konuşuyor: Banu Uçak, Abdi Güzer, 2021

Sun, 24 Jan 2021 00:00:00 GMT

Pandemi dönemi Prof.Dr. Abdi Güzer‘in yönetiminde gerçekleşen Kalebodur ile Mimarlar Konuşuyor programının online bölümlerinin çekilmesine neden oldu. Bu keyifli programda Abdi Hoca’ya ben de konuk oldum, mutluyum. Kalebodur’un 2013 yılında Türkiye’de mimarlık arşivinin oluşması adına başlattığı “Kalebodur’la Mimarlar Konuşuyor” söyleşileri her ay farklı konuklarıyla yayında! Programın moderatörü Prof. Dr. Celal Abdi Güzer, konuğuna kendi projeleri hakkında ve mimarlığa bakış açısıyla ilgili sorular yöneltiyor.

Mimarlık ve Yeni Kavramı: Aydan Volkan, Büşra Al, 16 Aralık 2020

Wed, 16 Dec 2020 00:00:00 GMT

ODE Select Mimar Buluşmaları’nın üçüncü etkinliğinde Plug Ofis kurucu ortağı Büşra Al ve Kreatif Mimarlık ortağı Aydan Volkan ile “Mimarlık ve Yeni Kavramı” teması üzerine konuştuk.

Ben, Aydan Volkan ve Büşra Al onar yıl arayla Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü’nden mezun olduk. Bu söyleşide Türkiye mimarlığının son otuz yılda kabuk değiştiren yüzününün yanısıra Türkiye’de kadın mimar olma hali üzerinde sohbet ettik.

Aydan Volkan, Kreatif mimarlık bünyesinde yürüttüğü başarılı kariyer yolculuğunu paylaşırken, yarışmalarda aldığı ödüllerle kendinden söz ettiren Büşra Al ise değişen ortamın içinde genç mimarların yeni çalışma modellerini ve kendi öyküsünü anlattı.

Genç mimarların, bir tür kollektif oluşturarak, farklı bağlamlarda birlikte proje üretebilme yeteneğinden bahseden Büşra ve kurumsal ofis geleneğinin temsilcisi Aydan ile yaptığımız sohbet son derece ufuk açıcı oldu.

Aydan konuşmanın da teması olan “yeni” kavramı üzerine epeydir kafa yormuş, Betonart dergisinin “yeni” temalı 57. sayısının konuk editörlüğünü yapmıştı. O günlerde henüz yaşamlarımızın bir parçası olmamış “yeni normal” kavramı da doğal olarak tartışmanın bir parçası oldu.

40

Wed, 28 Aug 2019 00:00:00 GMT

40. yaşıma ilişkin duyduğum kaygıya delalet midir, kendimi ancak mı hazırladım, yoksa gerçekten kayıtsızlıktan mıdır bilinmez yaklaşık 4 yıldır yaşımı soranlara, 40 diyorum. Üç yıl önce, yeni başladığım işimde henüz otuz yaşında (ve kendini tüm hemcinsleri gibi yaşından bağımsız çok olgun hisseden) genç bir erkeğe 40 yaşında olduğumu söylediğimde “aaa 40 yaşında kadınların sana benzeyeceğini hiç düşünmemiştim” cevabı, kadınların yaş almaya ilişkin takıntısının sebeplerini epeyce net ortaya koyuyorsa da kendimi hep bu yaş bunalımı konularının dışında tanımlamaya çalıştım, en azından zevahiri kurtaracak kadar başarabildiğimi sanıyorum.

Aslında Tarancı’nın yolun yarısı olarak tanımladığı 35 yaşımdan bu yana, sanki hayatın lezzetti daha bir arttı, bu yüzden yaş almaktan korkmak pek de anlamlı görünmüyor. Yine de 30, 40, 50 gibi hayatın köşe taşlarının insanı bir nefes alıp düşünmeye, muhasebe yapmaya meylettirdiği de bir gerçek.

Benim beş yıldır hazırlandığım kırkıncı yaşım, hayatın neredeyse hiç değişmeyen kuralını doğrularcasına beni yine en hazırlıksız yerimden yakalayarak, bunca yıldır kendime inşaa ettiğim zemini yerle bir edecek şekilde geldi. Önce kurumsal hayat yerini serbest çalışma düzeni ve yarı zamanlı ders vermeye bıraktı, rutinlerim yerle bir oldu, sonra hiç beklemezken içimde “gerçekten” yeni bir kalp daha atmaya başladı. Dünyanın güneş etrafında kırkıncı dönüşünü idrak edişimden bir ay sonra oğlum Can’ı kucağıma almayı umuyorum. Heyecan, kaygı, korku, merak, sorumluluk ve tanımlanamaz daha bir çok duyguyla sarmalandım. Oysa geçen yıl bana sorsanız 40. yaşımı çılgın bir partiyle taçlandırmayı planlamış olurdum. Çok sevdiğim bir arkadaşım doğum günümü kutlarken dün “hayatın çok değişecek ama en azından hayatında anlam arayışın neredeyse son bulacak” demişti. Gerçekten kendimi tanımlayabildiğim yaşlardan bu yana hayatımı anlamlı kılmak için nasıl çırpındığım gerçeği ile bu sözler sayesinde yüzleştim. Hatta bu arayışın bana özgü olmadığı, kuşağımın mazoşist bir hasleti olarak bizi ebeveynlerimizden ayıran en temel fark olduğu bile söylenebilir. Muhtemelen her birimiz anne babamıza göre zamanın ruhunun da etkisiyle Mazlov piramidinde bir basamak daha yukarıdayız. Tam da bu yüzden modern insanın sürekli kendini didiklemesi, bitimsiz bir mutluluk inşa etme peşinde kendini gerçekleştirmeye çalışıp binbir eski dünya öğretisini hakikat sonrası çağın içine alması sıradanlaşmadı mı?

Gittikçe ağırlaşan bedenime paralel ağırlaşan zaman algısıyla son yirmi yılımı gözden geçirdiğimde her şeyiyle hayatı, hayatımı sevdiğimi söyleyebilirim. Gelip geçenlere, tüm dostlara, aşklara, ayrılıklara, kalbime ışık sızdıran her çentiği atana müteşekkirim. Şimdi hayatımı, biriktirdiklerimi, kalbimi paylaşacağım yeni bir aşk beni bekliyor. Kafamda binbir soru, binbir merak var; yeni yoldaşım acaba denizi, dansı benim kadar sevecek mi, ıslak kuma basmaktan hoşlanacak mı, salıncaktan korkacak mı, kuşları mı, çiçekleri mi daha çok merak edecek, şarkı söylemeyi ne zaman öğrenecek, ilk kime aşık olacak? Ömrümün kalanında beni meraktan meraka saracak hediyemi sabırsızlıkla bekliyorum.

Vesile ile doğum günümü kutlayan, yanımda olan, bana süprizler yapan, sevildiğimi, düşünüldüğümü, özlendiğimi hissettiren tüm dostlarıma, tanıdıklarıma teşekkür ederim. Hayatın anlamı, anlamlı ilişkilerde saklı, iyi ki varsınız

Geçmişin Hayaletlerinin Peşinde: Berlin Tempelhof Havalimanı

Sun, 02 Dec 2018 00:00:00 GMT

Kız kardeşimin dört yıl önce Berlin’e taşınmasıyla, sıkça seyahat ettiğim bu şehir benim için bir yavru vatana dönüştü. Berlin’i tanımlamak için tek kelime seçmem gerekse, bu “özgürlük” olurdu. Ancak kentte biraz zaman geçirdikten, turistik vaatlerini tüketip gündelik yaşama karıştıktan sonra kentin görünmeyen katmanlarını, yakın tarihin hayaletlerini, bu özgürlük hissinin arkasında yatan derin yüzleşmeyi daha yakından tanıma fırsatı buldum. Berlin, iki dünya savaşından yenik çıkmış, 1945’de neredeyse tamamen yıkılarak tam kalbinden ikiye bölünmüş, 1989’da duvarın yıkılmasının ardından bir kez daha inşa edilen, tarih boyunca büyük ideallere sahne olmuş, tüm makyajına rağmen kalben hala yorgun bir başkent. Almanya’nın II. Dünya Savaşı’ndaki tutumunun bugün dünyanın biçimlenişi üzerindeki yadsınamaz ağırlığının hissettiğim kadarıyla Berlinli genç kuşağın üzerinde karmaşık etkileri var. Önemli bir kısmının, kendi büyükanne ve büyükbabalarının II. Dünya Savaşı’nda bilerek veya bilmeyerek oynadıkları role ilişkin bir suçluluk duygusu taşıdığını sezinliyorum.

lmanya’nın her yerinde ortalama %12 civarında seyreden sağ hareketin dışında kalanlar, herhangi bir ulusalcı söyleme mesafeli ve bir ulusun çocuğu olmaktan duyulan gururu kategorik olarak reddetmiş görünüyorlar. Bunun Berlin’in çok uluslu kültürünü destekleyen bir yanı olduğu söylenebilir. Ancak yaşananların, birkaç satırla özetlenemeyecek kadar derin etkisi, sokaklara, ağaçlara, evlere, hayatın içine dolayısı ile fiziksel çevreye ve mimarlığa işlemiş durumda. Geçmişle yüzleşme, kendini temize çekme, tarihi tüm zalimlik ve acısı ile tekrar tekrar öğrenip öğretme üzerine kentsel ve kültürel yaşam yeniden inşa edilmiş. Bunun evlerin önünde parke taşlarına kazınmış toplama kamplarına gönderilen insanların isimlerinden, müzelerden, anıtlardan olduğu kadar birçok tekil yapıdan açıkça okumak mümkün.

Berlin sokaklarında, evlerinden zorla alınıp toplama kamplarında ölüme gönderilen Berlinlilerin isimlerinin yazılı olduğu taşları görmek, geçmişi unutturmayarak yüzleşmeyi, acılara sahip çıkmayı simgeliyor.

Ünlü Berlin Duvarı’nın yıkılmasının üzerinden yirmi dokuz yıl geçti. Almanya Avrupa’da örneği görülmemiş biçimde başkentini neredeyse yeniden inşa etti. Kenti ortadan ikiye bölen duvarın yıkılmasının ardından oluşan kıymetli boşluğun işlevlendirilmesinin yanı sıra bambaşka ideolojilerle inşa edilen iki kent parçasının bütünleştirilip, yalnızca Almanya’nın değil Avrupa birliğinin başkenti olma iddiası ile konumlandırılma isteği nedeniyle kent 2000’ler boyunca neredeyse bir laboratuvar, dev bir şantiyeydi.

Berlinliler, kentsel bellek ve kayıp konularında (anlaşılabilir biçimde) son derece duyarlılar. Belki de bu nedenle Berlin’in neredeyse son yüzyılına şehadet eden ve artık asıl işleviyle kullanılmayan Tempelhof Havalimanı etrafında büyük bir mit oluşması da son derece normal. Geçtiğimiz aylarda, kapatılmasından on yıl sonra ilk kez halkın ziyaretine açılan havalimanı terminal binası, Berlinliler’in yoğun ilgisine mazhar oldu. Güvenlik ve kapasite aşımı nedeniyle binaya giremeyen yüzlerce insan saatlerce kapıda bekledi. Sadece toplumsal bellek açısından değil, mimari olarak da son derece önemli bir yapı olan Tempelhof’u Norman Foster, tüm havaalanlarının anası olarak değerlendiriyor. Geçtiğimiz günlerde havalimanına yapılan rehberli bir turla binanın cephesinin ardında gizlenenleri görme şansı buldum. Almanya’nın bu genç hareketli başkentini kavramama yardımcı olan katmanlar bu gezi sayesinde belirginleşti.

Kartal kanatlarından esinlenen Tempelhof Maketi, Ernst Sagabiel

20.yüzyıl başında Wright kardeşlerin gösteri uçuşları yaptığı bir havacılık merkezi olan ve ilk kez 1927 yılından kullanıma açılan Tempelhof, dünyanın en eski havalimanlarından biri. Yapının bugün gördüğümüz hali, mimar Ernst Sagebiel (1892–1970) tarafından 1934–1936 yılları arasında Nazi Almanyası’nın baş mimarı Albert Speer denetiminde tasarlandı. 1941’de II. Dünya Savaşı’nın yarattığı ekonomik bunalım nedeni ile inşaat durdurulan ve tamamı hiçbir zaman hayata geçemeyen Tempelhof, Adolf Hitler’in mimarı Albert Speer’in, Germania adını alacak yeni Berlin hayalinin önemli ikonlarından biri olarak planlanmıştı. Tempelhof, inşa edilecek yeni Germania (Welthauptstadt Germania) kent meydanında, görkemli Nazi bakanlık binalarının girişini vurgulayacak şekilde kanatlarını açmış bir kartal formundan esinlenilerek konumlandırılmıştı. Bakanlık binalarından hala ayakta olan Goering’in kıymetli Hava Kuvvetleri Bakanlığı da mimar Ernst Sagabiel tasarımıdır ve halen Maliye Bakanlığı olarak kullanılmaktadır.

Tempelhof Havalimanı 300.000 metrekarelik kapalı alanı, 1.2 km’lik oluşan görkemli apron ve hangar binaları ile bir dönem dünyanın en büyük yirmi yapısı arasında yer alıyordu. Apronun üzerinde yer alan 80.000 kişi kapasiteli tribünlerin bugün yalnızca inşa edilebilmiş birkaç kulesi görülebiliyor. Sadece bu tribünlerin dolup taştığı anın hayali bile, bir yapıya yüklenen ideolojik yükün boyutunu hayal etmek için yeterli. Bu büyüklüğü çıplak gözle görmek benim için Nazi rejiminin gözü dönmüş ideallerini fiziksel olarak somutlaştıran ilginç bir deneyim oldu. Alman mühendisliğini iliklerinize kadar hissettiğiniz bu strüktürün bir bölümü II. Dünya Savaş’ı sırasında Berlin’in içindeki tek toplama kampı olarak ücretsiz iş gücü ile savaş uçağı üretimi yapılan bir fabrikaya dönüştürülmüş.

Tempelhof Havalimanı ve Hava Kuvvetleri Bakanlığı’nın mimarı Ernst Sagabiel’in, Nasyonal Sosyalistlerin iktidara geldikten sonra Yahudilere uyguladıkları baskı nedeniyle kariyerinin zirvesinde İngiltere’ye iltica eden Erich Mendelsohn’un ofisinin bir süre yöneticiliğini yaptığını da belirtmek gerek. Zira Tempelhof, hem ölçek, hem cephesiyle tipik faşist Alman mimarisi örneği olsa da özellikle ana salon ve terminalin iç örgütlenmesinde, 1920’lerde Almanya’da filizlenen, Mendelsohn’un da temsil ettiği modernist akımın izlerini görmek mümkün. Aslında Nazi Almanyası’nın ideallerini yansıtma hevesindeki ölçek ve cephe tasarımını bir kabuk olarak görürsek, süsten arındırılmış görkemli çelik iskelet ve fonksiyonel tasarımı ile 1930’ların en modern ve ihtiraslı havaalanı yapısı olduğunu söylenebilir.

Filmlerden gördüğümüz, havaalanının ana yolcu salonu göz okşayan ve biz Türklere Cumhuriyet döneminde Alman mimarların Türkiye’ye kazandırdığı yapılar nedeni ile son derece tanıdık oranlarla zaman içinde donmuş gibi duruyor. Galeri katında bir restoran, yanında asimetrik bir kompozisyonla yerleştirilmiş büyük bir saatin süslediği galerili ana salon, ikinci dünya savaşında bombalardan epeyce zarar görmüş ve aslına uygun olarak onarılmış.

Propaganda konusunda Nazilerden kalır yanı olmayan Amerikalılar, tesisi devraldıklarında halkın sevgisini kazanmak, bombalamalar nedeni ile uçak sesi duyduğunda korkan çocukları sakinleştirmek için mini paraşütlerle bu uçaklardan 80.000 ton şekeri Berlin semalarından şehre dağıtmışlar. Belli yaştaki Berlin’liler için bu anılar hala canlılığını koruyor. Bizimle birlikte gezen Alman arkadaşımız, anneannesinin bu şekerleri toplamak için Tempelhof etrafında beklediğini anlattı. Berlin’de Amerikan desteği ile 1948–49 yılları arasında süren direnişin anısına yapılan duvar resmi, ana terminal binasının içinde görülebilir.

Bu yazı 12 Kasım 2018’de Arkitera.com’ da yayınlanmıştır, tamamını okumak için lütfen tıklayın.

Madrid’e Görkemli bir Kapıdan Girmek

Tue, 13 Nov 2018 00:00:00 GMT

Madrid’in Rogers Stirk Harbour tarafından tasarlanan Barajas havalimanı 4. Terminali, zarif karma strüktürü, bambu tavanı, pasif iklimlendirmesi ile çok etkileyici. Madrid’te insanı bekleyen renkli, kozmopolit, tarih ile teknolojiyi, sanat ve hayatı zahmetsizce buluşturan neşeye ilk adım ancak böyle bir bina ile atılabilir. Madrid’in yakıcı yaz sıcağından iç mekanı koruyan geniş saçaklar, akışkan ve aydınlık iç mekan kesilmeden göz alıcı bir ritmle zarif kolonlar üzerinde taşınıyor. Basit ve iyi çalışan planın üzeri dalga formundan esinlenerek örtülmüş. Bir kez daha anladım; ister dalgadan esinlenilsin ister martıdan hangi çağda yaşadının farkında olan ehil ellerde “metaforun” tadı bir başka güzel.

Birlikten Doğan Kuvvet

Wed, 31 Oct 2018 00:00:00 GMT

(Berlin’de bir sonbahar masalı)

Berlin’in sonbaharı, hele de hava güneşliyse doyulmaz güzellikte. Altın renginden sarıya dönen yapraklar sanki ağır çekimde gökyüzünden süzülüyor. City Forum’un 2018 yılında açıkladığı verilerine göre İstanbul’da kamusal alan ve park oranı kent yüzölçümünün %2’si iken, metrekare başına çok daha az insan düşen Berlin’de bu oran %14.4. Dolayısı ile birbirinden güzel parklar ve boşluk duygusu Berlin deneyiminin en önemli parçalarından biri.

Körnerpark, Neukölln

Kent içindeki onlarca güzel park içinde benim en sevdiğim, dönüşmekte de olsa hala bir göçmen mahallesi olan Neukölln’deki Körnerpark. 2016 yılında 100 günlük etkinliklerle 100. yaşını kutlayan Körnerpark, Berlin’in ilk modern sosyal konut örneklerinden biri olan Ilsenhof başta olmak üzere, göçmen ve işçiler için tasarlanan konut bloklarının arasında çökertilmiş bir meydanda yer alıyor. Her köşesinde farklı bir atmosfere sahip bu park barok bahçe düzenlemesi, ulu ağaçları, keyifli kafeteryası, havuzu ve sanat galerisi ile kent içinde bir mücevher.

Ilsenhof Konut Bloğu ve Körnerpark, 1928. O günden bu güne pek az değişiklik var.

llsenhof ve Körnerpark, 2018

182 ünitelik Ilsenhof konut bloğu 1928 yılında, mimar Hans Kraffert tarafından parkla bütünleşik tasarlanmış. Tasarım sürecinde mimarı tarafından kurulan kooperatif sayesinde konut bloğu ve kiracıları bugün spekülatif kira bedellerinden etkilenmeden, nitelikli bir çevre içinde yaşama imkanı buluyorlar.

Yapının orjinal cephe çizimi bina girişinde asılı. İnsanın yaşadığı yerin farkında olması, korumak için gururla sahip çıkması eminim nefis bir duygudur.

Kapitalizmin güçlerinin bireyi ezip geçtiği bu dönemde, bu kadar güzel bir mekanın, halen dar gelirli insanlar tarafından özgürce kullanılması, nitelikli tasarım, planlama ve mimarlık dışında ancak sağlıklı bir sivil toplum örgütlenmesiyle mümkün. Konu kentsel kalite olduğunda ne yalnızca mimarlık, ne kültür, ne yönetimden bahsetmek yeterli değil. Birbirinin içine karmaşık bir ağ gibi dolaşmış bu kavramlar merkezine düzen ve insanı koyduğunda sonucun ne kadar büyüleyici, sosyal barışı destekleyici olduğu açıkça görülüyor. Memleketim için benzerini hayal etmek bile çok güzel.

Ortalama 70 metrekarelik örnek plan ve neredeyse tüm yaşamı yıl boyunca Ilsenhof kooperatifinde çalışan bina sakinlerinden Margaretta Spettmann. Bu görsellerin yapı girişinde asılı olması ayrıca iç ısıtıyor.

Özgür olmak için Özgür Bırakmak Gerek

Mon, 29 Oct 2018 00:00:00 GMT

Dün gece bir zaman kapsülüne girerken, Berlin’de iz bırakmış, Berlin’de özgürlüğüne kavuşmuş ve karşılığında Berlin’i özgürleştirmiş kahramanım David Bowie elimden tuttu.

Dünyaca ünlü bir yıldızken, 1970’lerin sonunda, ününden, uyuşturucu alışkanlığından, anlamını yitirdiğini düşündüğü kendi hayatından kaçarak taşındığı Berlin’de üç albüm yapan Bowie, albümlerini arkamda gördüğünüz binada, Hansa Stüdyoları’nda kaydetmiş. Weimer dönemine kalan ve bir zamanlar Nazilerin vals yaptığı Berlin Duvarının tam karşısında yer alan Hansa stüdyolarının ufkunda bugün yeni Berlin’in silueti var.

Kentler, hayaletleri hepimizin yaşamını şekillendirdiği gibi Bowie’yi de değiştirmiş, Berlin, duvar, kentin çok kültürlü yapısı o dönem yaptığı müziğin içine işlemiş.

David Bowie, tam bu fotoğrafın çekildiği yerde sigara içerken prodüktörü Tony Visconti ve vokalistlerinden biri olan Antonia Maass’ ın Berlin duvarının önünde (ki şu anda yerinde gökdelenler duruyor) romantik öpüşme anından esinlenerek ünlü “Heroes” şarkısını yazmış.

Berlin’de dünya çapında bir yıldız olduğu halde anonimleşen, özgürleşen Bowie’nin 1987’de Batı Berlin’de “Heroes” albümü için verdiği konserin, duvarın yıkılmasının toplumsal boyutu üzerinde katalizör etkisi olduğuna inanılıyor. Hatta Alman hükümeti 2016’da Bowie’ye duvarın yıkımına katkısı nedeniyle teşekkür etti. Ezcümle “Özgür kalmak için özgür bırakmak şart”

“For many years Berlin had appealed to me as a sort of sanctuary-like situation. It was one of the few cities where I could move around in virtual anonymity. I was going broke; it was cheap to live. For some reason, Berliners just didn’t care. Well, not about an English rock singer, anyway”

D. Bowie